Rak jajnika to cichy przeciwnik, którego nie wolno lekceważyć. Jest jednym z najbardziej podstępnych nowotworów kobiecych. Przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego w większości przypadków wykrywany jest dopiero
w zaawansowanym stadium choroby. Szacuje się, że nawet 70–80% pacjentek trafia do specjalistów w III lub IV stopniu zaawansowania nowotworu. Z okazji Światowego Dnia Świadomości Raka Jajnika, przypadającego 8 maja, eksperci przypominają, jak ogromne znaczenie mają profilaktyka, czujność onkologiczna i regularne badania ginekologiczne.
Rak jajnika stanowi około 4 – 5% wszystkich nowotworów diagnozowanych wśród kobiet w Polsce. Zajmuje szóste miejsce pod względem zachorowalności i czwarte pod względem umieralności. Choroba najczęściej dotyczy kobiet po menopauzie, ale coraz częściej diagnozowana jest również u młodszych pacjentek. Około 15% przypadków rozpoznawanych jest przed 40. rokiem życia.
Objawy, które łatwo przeoczyć
Największym problemem w przypadku raka jajnika jest brak charakterystycznych objawów we wczesnych etapach choroby. Dolegliwości często przypominają problemy gastryczne lub przemęczenie, przez co bywają bagatelizowane zarówno przez pacjentki,
jak i otoczenie.
„Rak jajnika długo rozwija się w ciszy. Wczesne symptomy są bardzo niespecyficzne – wzdęcia, szybkie uczucie sytości, utrata apetytu czy zmiany rytmu wypróżnień. Zbyt łatwo zrzucamy je na karb diety albo stresu” – podkreśla dr n. med. Magdalena Kowalkowska, zastępca koordynatora Oddziału Klinicznego Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii w Bydgoszczy.
Do najczęstszych objawów należą:
- przewlekłe wzdęcia,
- bóle podbrzusza i miednicy,
- uczucie pełności po niewielkim posiłku,
- zaparcia lub zmiana rytmu wypróżnień,
- powiększenie obwodu brzucha,
- utrata apetytu,
- przewlekłe zmęczenie.
Specjaliści podkreślają, że szczególną uwagę należy zwracać na utrzymujące się dolegliwości ze strony układu pokarmowego. U wielu pacjentek objawy te pojawiają się nawet kilkanaście miesięcy przed postawieniem diagnozy.
„Nie ma takiej urody, że coś boli. Organizm zdrowy z zasady nie boli. Każdy przewlekły ból w obrębie miednicy mniejszej wymaga konsultacji ginekologicznej” – zaznacza dr Kowalkowska.
Diagnostyka – kluczowa jest czujność
Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce raka jajnika jest ultrasonografia przezpochwowa. Pozwala ona ocenić jajniki i wykryć niepokojące zmiany w obrębie przydatków.
Istotnym elementem diagnostyki jest także oznaczenie markera nowotworowego CA125. Podwyższony poziom tego antygenu może wskazywać na obecność raka jajnika, choć wynik zawsze wymaga interpretacji w szerszym kontekście klinicznym.
„CA125 jest bardzo pomocnym markerem, ale trzeba pamiętać, że jego stężenie może wzrastać również w przebiegu innych schorzeń, między innymi endometriozy, stanów zapalnych czy chorób wątroby. Dlatego nigdy nie opieramy diagnozy wyłącznie na jednym badaniu” – wyjaśnia dr Kowalkowska.
W celu oceny zaawansowania choroby wykonywane są także badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) czy pozytonowa tomografia emisyjna (PET). Ostateczne rozpoznanie raka jajnika możliwe jest jednak dopiero po badaniu patomorfologicznym materiału pobranego podczas operacji lub biopsji.
Coraz większe znaczenie genetyki
Współczesna medycyna coraz skuteczniej wykorzystuje diagnostykę molekularną w leczeniu raka jajnika. Szczególną rolę odgrywają mutacje genów BRCA1 i BRCA2, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka jajnika i raka piersi.
„Dziś leczenie raka jajnika jest coraz bardziej spersonalizowane. Wiemy, jakie mutacje występują u pacjentki i dzięki temu możemy dobrać terapię najbardziej skuteczną właśnie dla niej” – podkreśla dr Magdalena Kowalkowska.
Nowoczesne leczenie obejmuje m.in. inhibitory PARP – leki celowane, które znacząco wydłużają czas życia pacjentek i opóźniają progresję choroby, szczególnie u kobiet z mutacjami BRCA oraz zaburzeniami HRD.
„Inhibitory PARP całkowicie zmieniły rokowanie wielu pacjentek. Dzięki nim kobiety nawet z zaawansowanym rakiem jajnika mogą żyć znacznie dłużej i funkcjonować przez lata z chorobą w remisji” – dodaje specjalistka.
Leczenie szyte na miarę
W ostatnich latach leczenie raka jajnika przeszło ogromną transformację. Obecnie nie opiera się wyłącznie na chirurgii, ale na kompleksowym i indywidualnie dobranym postępowaniu terapeutycznym.
W zależności od rodzaju nowotworu, jego zaawansowania i stanu pacjentki stosuje się:
- chirurgię onkologiczną,
- chemioterapię,
- chemioterapię przedoperacyjną,
- leczenie celowane,
- udział w badaniach klinicznych z wykorzystaniem nowoczesnych terapii.
„Nie leczymy już wszystkich pacjentek według jednego schematu. Leczenie szyjemy na miarę – biorąc pod uwagę genetykę nowotworu, jego cechy biologiczne i reakcję organizmu na terapię” – podkreśla dr Kowalkowska.
Coraz większą rolę odgrywa również leczenie prowadzone przez zespoły wielospecjalistyczne. W Centrum Onkologii w Bydgoszczy każda pacjentka omawiana jest przez konsylium z udziałem ginekologa onkologa, onkologa klinicznego, chirurga, genetyka, patomorfologa, dietetyka i radioterapeuty.
Znaczenie prehabilitacji i wsparcia żywieniowego
Eksperci zwracają uwagę, że ogromne znaczenie dla powodzenia terapii ma odpowiednie przygotowanie organizmu pacjentki do leczenia.
„W raku jajnika status żywieniowy pacjentek bardzo często jest zaburzony. Kobiety trafiają do nas wyniszczone chorobą, z dużą utratą masy ciała i niedoborami. Dzięki odpowiedniemu przygotowaniu żywieniowemu poprawiamy tolerancję leczenia i zmniejszamy ryzyko powikłań” – wyjaśnia dr Kowalkowska.
Prehabilitacja pozwala skrócić czas rekonwalescencji, przyspieszyć gojenie ran i poprawić skuteczność dalszego leczenia onkologicznego.
Profilaktyka nadal najważniejsza
Mimo postępu medycyny nadal nie istnieje skuteczny program badań przesiewowych w kierunku raka jajnika. Dlatego najważniejszą rolę odgrywają regularne wizyty u ginekologa i szybkie reagowanie na niepokojące objawy.
„Wizyta raz w roku, badanie ginekologiczne, USG przezpochwowe i cytologia to absolutna podstawa. Nawet jeśli zmiana okaże się łagodna, pacjentka pozostaje pod opieką i kontrolą specjalisty” – podkreśla dr Kowalkowska.
Szczególną czujność powinny zachować kobiety obciążone genetycznie, zwłaszcza nosicielki mutacji BRCA1 i BRCA2. W ich przypadku możliwe jest także wykonanie profilaktycznych operacji usunięcia jajników i piersi refundowanych przez NFZ.
„Taka operacja daje ponad 95% redukcji ryzyka zachorowania na raka jajnika i raka piersi. Najczęściej zalecamy ją po zakończeniu planów prokreacyjnych” – dodaje specjalistka.
Rak jajnika w województwie kujawsko-pomorskim
Dane epidemiologiczne pokazują, że rak jajnika pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych kobiet także w regionie kujawsko-pomorskim.
W 2023 roku w województwie kujawsko-pomorskim:
- odnotowano 223 nowe przypadki raka jajnika,
- nowotwór ten zajmował 7. miejsce pod względem zachorowalności wśród kobiet,
- z powodu raka jajnika zmarło 141 kobiet,
- choroba znalazła się na 4. miejscu pod względem liczby zgonów nowotworowych wśród kobiet.
Jednocześnie specjaliści przypominają, że w naszym Centrum pacjentki mają szeroki dostęp do nowoczesnej diagnostyki molekularnej, terapii celowanych oraz leczenia prowadzonego przez zespoły wielospecjalistyczne.
„Nowoczesne leczenie raka jajnika daje dziś znacznie większe możliwości niż jeszcze kilkanaście lat temu. Dzięki diagnostyce genetycznej i terapiom celowanym coraz więcej pacjentek może żyć dłużej i lepiej funkcjonować mimo choroby” – zaznacza dr Kowalkowska.
Wiedza może uratować życie
Światowy Dzień Świadomości Raka Jajnika przypomina, jak ważna jest edukacja zdrowotna, regularna profilaktyka i uważność na sygnały wysyłane przez organizm. W przypadku raka jajnika czas ma ogromne znaczenie.
„Największą zmianą, jaką możemy wspólnie wprowadzić, jest zwiększenie świadomości kobiet i odwagi w mówieniu o zdrowiu intymnym. Rak jajnika to nie wyrok – ale tylko wtedy, gdy nie zlekceważymy pierwszych objawów” – podsumowuje
dr n. med. Magdalena Kowalkowska.
