Nie czekaj – działaj! Profilaktyka to coś więcej niż badania. To świadoma decyzja, by sprawdzić swój stan zdrowia, zareagować na czas i zrobić coś dla siebie oraz swoich bliskich.
Idea kampanii „Profilaktyka – podaj dalej” jest prosta: jedna dobra decyzja może uruchomić kolejne. Dlatego wiedzę, inspirację i troskę o zdrowie warto podawać dalej – rodzinie, przyjaciołom, znajomym i wszystkim, którym chcemy życzyć zdrowia.
Profilaktyka nowotworów – zdrowie zaczyna się od profilaktyki
Nowotwory należą do najczęstszych przyczyn zachorowań i zgonów, jednak wielu z nich można skutecznie zapobiegać lub wykryć na wczesnym etapie, kiedy szanse na skuteczne leczenie są znacznie większe.
Specjaliści Centrum Onkologii w Bydgoszczy we współpracy z Kujawsko-Pomorskim Oddziałem Wojewódzkim NFZ, również włączają się do kampanii dzieląc się wiedzą, rozwiewając wątpliwości i przypominając, że profilaktyka ma sens wtedy, kiedy z niej korzystamy.
Dlatego rozpoczynamy cykl materiałów poświęconych konkretnym badaniom i sposobom zapobiegania nowotworom. Będziemy mówić o tym, dlaczego warto się badać, kto może skorzystać z bezpłatnych programów profilaktycznych i jak wygląda droga od badania do ewentualnej dalszej diagnostyki.
Twoje zdrowie nie poczeka. Wszystko, co musisz wiedzieć o cytologii i testach HPV
Rak szyjki macicy jest sztandarowym przykładem nowotworu znakomicie poddającego się działaniom profilaktycznym. Jest to możliwe dzięki edukacji, szczepieniom przeciw HPV oraz regularnym, nowoczesnym badaniom profilaktycznym.
Jest jednak jeden warunek: trzeba z tej profilaktyki korzystać!!!
Rak szyjki macicy rozwija się zwykle przez wiele lat. Zmiany przedrakowe mogą nie powodować bólu ani żadnych innych zauważalnych objawów. Nie wolno czekać, aż coś zacznie nas niepokoić. Profilaktyka jest po to, żeby wykryć zagrożenie, zanim pojawi się choroba.
HPV – fakty i mity
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest obecny u niemal 100% osób dorosłych. Przenosi się poprzez kontakt ze skórą i błonami śluzowymi, głównie drogą kontaktów seksualnych.
Istnieje ponad 100 typów HPV. Szczególne znaczenie mają tzw. typy wysokiego ryzyka onkogennego (HPV HR – typ 16 i 18). To właśnie przewlekłe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa odpowiada za ponad 90 proc. przypadków raka szyjki macicy.
To ważne, bo HPV nie powinien być tematem tabu. Obecność tego wirusa jest powszechna, a tym samym zakażenie nim jest bardzo częste.
Co równie ważne: dodatni wynik testu HPV nie oznacza raka. Oznacza obecność wirusa i potrzebę odpowiedniej kontroli. Właśnie dlatego badania profilaktyczne są tak istotne – pozwalają odpowiednio wcześnie zareagować.
„Dodatni wynik HPV nie znaczy, że mamy do czynienia z nowotworem szyjki macicy. Dodatni wynik świadczy o tym, że mamy do czynienia z infekcją. To jest ten moment, w którym powinniśmy zadziałać” – podkreśla dr Tomasz Mierzwa, koordynator Zakładu Profilaktyki i Promocji Zdrowia Centrum Onkologii w Bydgoszczy.
Szczepienie przeciw HPV – profilaktyka, która zaczyna się jeszcze wcześniej
Najskuteczniejszą profilaktyką pierwotną zakażeń HPV są szczepienia. W Polsce z bezpłatnych szczepień przeciw HPV mogą korzystać dzieci i nastolatki w wieku 9–14 lat, w ramach programu szczepień przeciw HPV finansowanego ze środków publicznych.
Warto szczepić zarówno dziewczynki, jak i chłopców. HPV może bowiem powodować nie tylko raka szyjki macicy, ale również inne nowotwory np. gardła, krtani, odbytu.
Szczepienie nie jest „szczepionką przeciw rakowi”. Chroni przed zakażeniem wirusem HPV, a dzięki temu zmniejsza ryzyko rozwoju chorób, które wirus może powodować.
Ze szczepień korzystają też coraz częściej osoby dorosłe, ale taką decyzję trzeba omówić z lekarzem, który uwzględni wiek, dotychczasowe zakażenia i indywidualną sytuację zdrowotną.
„Mówmy, nauczajmy, namawiajmy do szczepień HPV, no i zapraszajmy do tych badań profilaktycznych. I nadal zachęcajmy do kontaktu z ginekologiem” – mówi dr Tomasz Mierzwa.
Test HPV HR i cytologia LBC – nowoczesne podejście do profilaktyki raka szyjki macicy
W profilaktyce raka szyjki macicy nastąpiła ważna zmiana. Obecnie podstawowym badaniem przesiewowym w programie NFZ jest test HPV HR z genotypowaniem. Jest to badanie molekularne, które wykrywa materiał genetyczny – DNA lub RNA – wysokoonkogennych typów wirusa HPV.
Materiał pobiera się z szyjki macicy w podobny sposób jak wcześniej materiał do klasycznej cytologii. Dla pacjentki samo pobranie nie jest więc bardziej skomplikowane i trwa zaledwie kilka minut.
„Pierwszym krokiem jest badanie w kierunku obecności wirusa HPV. Jeżeli pacjentka manifestuje obecność wirusa HPV, wówczas z tego samego podłoża dodatkowo wykonywana jest tzw. cytologia płynna – LBC (Liquid Based Cytology)” – wyjaśnia dr Tomasz Mierzwa.
LBC pozwala lepiej zabezpieczyć pobrane komórki i uzyskać materiał do dokładniejszej oceny mikroskopowej. Dzięki temu połączenie testu HPV HR i cytologii LBC tworzy nowoczesny, wieloetapowy model diagnostyczny.
To właśnie ta kombinacja metod – często określana jako co-testing – pozwala połączyć wysoką czułość testu molekularnego HPV z dokładną oceną komórek w cytologii LBC. Co istotne, w obecnym modelu programu NFZ nie wykonuje się obu badań rutynowo u każdej pacjentki jednocześnie: LBC wykonywana jest wtedy, gdy test HPV HR daje wynik dodatni.
Program profilaktyki raka szyjki macicy NFZ – sprawdź, czy możesz skorzystać
Z bezpłatnego programu mogą korzystać kobiety w wieku 25–64 lat. Nie potrzebujesz skierowania.
Podstawowe badanie – test HPV HR – wykonuje się co 5 lat. Dalsze postępowanie zależy od wyniku.
- HPV HR ujemny – otrzymasz zalecenie dotyczące kolejnego badania profilaktycznego.
- HPV HR dodatni – z tej samej próbki zostanie wykonana cytologia LBC.
Nieprawidłowy wynik LBC – lekarz skieruje Cię na dalszą diagnostykę, m.in. kolposkopię (ocenę szyjki macicy w specjalnym systemie optycznym), a w razie potrzeby także pobranie wycinka do badania histopatologicznego.
Pamiętaj: dodatni HPV to nie rozpoznanie nowotworu. To sygnał, że trzeba wykonać kolejny krok diagnostyczny.
Nie musisz nawet dzwonić do przychodni
Na test HPV HR możesz zapisać się samodzielnie poprzez centralną e-rejestrację na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub w aplikacji mojeIKP.
Na IKP wybierz:
- E-rejestracja → Umów badanie profilaktyczne → Profilaktyka raka szyjki macicy → wybierz miejscowość i termin.
- Możesz również skorzystać z aplikacji mojeIKP: Rejestracja na wizyty → Umów wizytę lub badania.
Program realizują poradnie położniczo-ginekologiczne z umową z NFZ oraz wybrane poradnie POZ współpracujące z położnymi w ramach programu.
W Centrum Onkologii w Bydgoszczy zarejestrować można się także osobiście – w Zakładzie Profilaktyki i Promocji Zdrowia,w Centrum Onkologii (budynek D) oraz telefonicznie, pod numerem: 52 374 35 66.
Nie czekaj, aż pojawią się objawy
Plamienia po współżyciu, krwawienia między miesiączkami czy uporczywe upławy wymagają konsultacji lekarskiej. Ale najważniejsze jest to, że na badanie profilaktyczne należy zgłosić się również wtedy, gdy nic nam nie dolega.
Nie wolno myśleć: „Nie pójdę, bo jeszcze coś mi znajdą”.
Jak mówi dr Tomasz Mierzwa:
„To taki mit, magiczne myślenie i fałszywe uspokajanie się. (…) Jest ciągle grupa pacjentek, które uważają, że skoro mi nic nie dolega, to do badań chodzić nie muszę.”
Badanie właśnie po to jest, żeby znaleźć ewentualne zmiany wtedy, gdy można je skutecznie zatrzymać.
Kilka minut dla zdrowia na lata
Pobranie materiału do badania trwa zaledwie kilka minut. Może powodować niewielki dyskomfort, ale jest krótkim momentem, który może mieć ogromne znaczenie dla Twojego zdrowia.
Masz 25–64 lata? Sprawdź, kiedy ostatnio wykonywałaś badanie profilaktyczne. Jeśli minął odpowiedni czas – umów termin.
A potem podaj tę informację dalej.
Wyślij przypomnienie mamie, siostrze, córce, przyjaciółce. Zapytaj: „Kiedy ostatnio robiłaś badanie?” Możecie nawet umówić się na wspólną wizytę, a potem może na kawę?
Panowie, Wy również włączcie się w tę troskę i dbałość o swoje Panie.
Twoje zdrowie nie poczeka. Profilaktyka – podaj dalej.
