Genetyka nie jest wyłącznie nauką o genach. To także nauka o człowieku – jego zdrowiu, wyborach, emocjach, relacjach i nadziei. Takie przesłanie wybrzmiało podczas interdyscyplinarnej konferencji naukowej „GENetyka – genETYKA”, która odbyła się 12 czerwca
w budynku Innowacyjnego Forum Medycznego Centrum Onkologii w Bydgoszczy.
Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie przez Akademię Kujawsko-Pomorską oraz Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy. Konferencja zgromadziła lekarzy, genetyków, psychologów, pielęgniarki, prawników, duchownych, naukowców oraz studentów, tworząc przestrzeń do rozmowy o jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów współczesnej medycyny. W Komitecie Naukowym Konferencji znaleźli się: prof. dr hab. Marzena Lewandowska, koordynator Zakładu Genetyki
i Onkologii Molekularnej Centrum Onkologii w Bydgoszczy oraz ks. dr hab. Mariusz Kuciński, prof. AKP, dyrektor Instytutu Kultury, Socjologii i Komunikacji AKP
Nauka i etyka muszą iść razem
W swoim wystąpieniu otwierającym konferencję dyrektor Centrum Onkologii, prof. Janusz Kowalewski, podkreślił znaczenie odpowiedzialnego wykorzystywania wiedzy genetycznej.
„Istota ludzka, człowiek jest zawsze podmiotem, a chęć poznania jest tylko po to, żeby temu podmiotowi pomóc. Ta myśl powinna wybrzmieć podczas tej konferencji i być istotą naszej działalności naukowej” – mówił profesor Kowalewski.
Dyrektor Centrum zwrócił również uwagę, że konferencja stanowi początek szerszej współpracy pomiędzy Centrum Onkologii a Akademią Kujawsko-Pomorską.
„Mam nadzieję, że dzisiejsze spotkanie będzie początkiem cyklicznej współpracy między Akademią Kujawsko-Pomorską a Centrum Onkologii w Bydgoszczy” – podkreślił.
Współpraca nauki i praktyki medycznej
Znaczenie współpracy pomiędzy środowiskiem akademickim a praktyką kliniczną akcentowała również dr Helena Czakowska, prof. AKP, rektor Akademii Kujawsko-Pomorskiej.
„Szczególną wartością dodaną dzisiejszej konferencji jest jej interdyscyplinarność i holistyczne podejście do przewodniego tematu. Medycyna i nauka to dziedziny, które od wieków inspirują ludzkość do przekraczania barier poznania, ratowania życia oraz poszukiwania mądrości” – mówiła.
Rektor AKP podziękowała Centrum Onkologii za współorganizację wydarzenia i podkreśliła, że jest to pierwsza wspólna inicjatywa obu instytucji.
„Współpraca pomiędzy światem akademickim, nauką i praktyką kliniczną prowadzi do podnoszenia jakości kształcenia nowych kadr medycznych oraz wymiany doświadczeń, które bezpośrednio przekładają się na jakość opieki nad pacjentem” – zaznaczyła.
Genetyka daje pacjentom nadzieję
Wykład inauguracyjny wygłosiła prof. Marzena Lewandowska, która od wielu lat zajmuje się genetyką nowotworów i diagnostyką molekularną.
Jak podkreślała, współczesna onkologia nie może funkcjonować bez genetyki.
„Spotkaliśmy się dzisiaj, żeby połączyć nadzieję naszych pacjentów, wiedzę genetyczną oraz odpowiedzialność za wykonywanie badań genetycznych” – mówiła koordynator Zakładu Genetyki i Onkologii Molekularnej.
Profesor Lewandowska zwróciła uwagę, że badania genetyczne mają dziś ogromne znaczenie nie tylko dla leczenia osób chorych, ale również dla ich rodzin.
„Jeżeli u pacjenta zdiagnozujemy zmianę genetyczną zwiększającą ryzyko zachorowania, możemy objąć badaniami członków jego rodziny. To daje szansę na wdrożenie działań profilaktycznych i zapobieganie rozwojowi nowotworu” – wyjaśniała.
Bez genetyki nie ma współczesnej onkologii
Podczas konferencji wielokrotnie podkreślano, że rozwój genetyki całkowicie zmienił sposób diagnozowania i leczenia nowotworów.
„Bez genetyki nie ma w tej chwili onkologii” – mówiła prof. Lewandowska.
Jak wyjaśniała, przełomowym momentem było nie tylko poznanie genomu człowieka, ale również szczegółowe poznanie genomów nowotworów.
„Wielkim krokiem milowym było poznanie sekwencji genomu człowieka, ale również poznanie sekwencji nowotworu. Dzięki temu możemy identyfikować nowe biomarkery, przewidywać odpowiedź pacjenta na leczenie i dobierać terapię skrojoną na miarę konkretnej osoby” – podkreślała.
Współczesna diagnostyka molekularna pozwala dziś określić, które komórki nowotworowe będą wrażliwe na konkretne leki, a które wymagają innego postępowania terapeutycznego.
„Możemy nie tylko klasyfikować nowotwory na podstawie ich cech genetycznych, ale także lepiej rozumieć proces ich powstawania i rozwoju” – zaznaczyła profesor Lewandowska.
Cztery perspektywy człowieka
Program konferencji został podzielony na cztery panele tematyczne: Ciało, Dusza, Psyche i Społeczeństwo.
W części poświęconej medycynie i biologii uczestnicy poznali najnowsze możliwości diagnostyki genetycznej, badań predyspozycji nowotworowych oraz medycyny personalizowanej. Omawiano także nowoczesne terapie celowane oraz immunoterapię.
Prelekcje wygłosiły: dr Joanna Wojtysiak, dr Marta Kubiak oraz dr Katarzyna Kamińska z Zakładu Genetyki i Onkologii Molekularnej.
Panel „Dusza” poświęcony był duchowemu wymiarowi choroby. Prelegenci – ks. Ireneusz Śliwiński, kapelan Centrum Onkologii oraz ks. dr hab. Mariusz Kuciński, prof. AKP, zwracali uwagę, że pacjent onkologiczny potrzebuje nie tylko leczenia, ale także wsparcia w radzeniu sobie z pytaniami dotyczącymi sensu cierpienia, relacji rodzinnych czy godności człowieka.
W części dotyczącej psychologii eksperci – dr Bożena Kawiecka-Dziembowska, koordynator Zakładu Psychologii Klinicznej, mgr Renata Pałaszyńska – psycholog i psychoonkolog, mgr Renata Jakobi, z Wydziału Nauk Medycznych Akademii Kujawsko-Pomorskiej oraz mgr Iwona Musiał, specjalista terapii uzależnień z Fundacji Zaczynamy od Nowa, rozmawiali o emocjonalnych skutkach informacji o mutacjach genetycznych, stresie związanym z ryzykiem zachorowania oraz znaczeniu wsparcia psychologicznego podczas leczenia i roli pielęgniarek w procesie leczenia chorego.
Panel społeczny koncentrował się natomiast na zagadnieniach prawnych i etycznych związanych z rozwojem genetyki – ochronie danych genetycznych, prawie do prywatności, świadomej zgodzie pacjenta oraz odpowiedzialnym wykorzystywaniu informacji o ryzyku genetycznym. Tematy te przedstawili: dr Mariola Bartusek z Wydział Nauk Medycznych AKP, dr Dariusz Kuberski, prof. AKP, kierownik Katedry Prawa Karnego i Postępowania Karnego oraz radca prawny Monika Mierzwińska z Akademii
Kujawsko-Pomorskiej.
Nauka o genach jest nauką o człowieku
Konferencja „GENetyka – genETYKA” pokazała, że współczesna genetyka wykracza daleko poza laboratoria i analizę DNA. Coraz częściej staje się narzędziem wspierającym lekarzy w podejmowaniu decyzji terapeutycznych, pomagającym rodzinom obciążonym chorobami nowotworowymi oraz umożliwiającym rozwój profilaktyki i medycyny personalizowanej.
Jednocześnie uczestnicy wydarzenia podkreślali, że postęp naukowy musi iść w parze z odpowiedzialnością, szacunkiem dla pacjenta oraz refleksją etyczną.
Bo – jak wielokrotnie przypominano podczas konferencji – genetyka nie jest wyłącznie nauką o genach. Jest przede wszystkim nauką o człowieku.
Autor: Małgorzata Rogatty
