22 października w Centrum Onkologii w Bydgoszczy rozpoczynają się wizyty kwalifikacyjne do ogólnopolskiego programu profilaktyki raka płuca. Zainteresowanie jest ogromne – na badania zapisało się już ponad 500 osób. Do końca 2026 roku placówka planuje wykonać pierwszych 100 badań. Kolejne będą realizowane systematycznie od Nowego Roku. Umowa z NFZ podpisana została na okres 5 lat. Celem programu jest wykrywanie raka płuca na jak najwcześniejszym etapie, zanim pojawią się objawy choroby.
Pierwsze wizyty kwalifikacyjne odbywają się 22 października w budynku D Centrum Onkologii, w Zakładzie Profilaktyki i Promocji Zdrowia. To ważny moment dla profilaktyki onkologicznej w regionie. Rak płuca przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego tak istotne jest dotarcie z badaniami do osób, które czują się zdrowe, ale ze względu na historię palenia tytoniu i inne czynniki ryzyka są bardziej narażone na zachorowanie.
Ogromne zainteresowanie, program na kolejne lata
Centrum Onkologii ma już zapisanych na badania ponad 500 osób. Do końca tego roku planowane jest wykonanie pierwszych 100 badań. Kolejne będą realizowane po Nowym Roku, w ramach dalszej realizacji programu.
„Zainteresowanie programem jest ogromne. Cieszymy się, że tak wiele osób chce zadbać o swoje zdrowie i skorzystać z możliwości wczesnego wykrywania raka płuca” – podkreśla dr Tomasz Mierzwa, koordynator Zakładu Profilaktyki i Promocji Zdrowia.
Duża liczba zgłoszeń oznacza, że nie wszyscy chętni zostaną zbadani od razu. Warto jednak podkreślić, że program jest przedsięwzięciem długofalowym, rozpisanym na kilka lat, z kontynuacją planowaną przynajmniej do 2031 roku.
Oczekiwanie na termin badania profilaktycznego nie powinno samo w sobie budzić niepokoju. Program jest przeznaczony dla osób bez objawów, które czują się zdrowe, ale należą do grupy podwyższonego ryzyka. Celem badania jest sprawdzenie,
czy nie rozwija się u nich choroba, zanim da o sobie znać.
Jeśli jednak występują niepokojące objawy, nie należy czekać na badanie przesiewowe. W takiej sytuacji konieczna jest konsultacja lekarska i diagnostyka dostosowana do zgłaszanych dolegliwości.
Rak płuca – dlaczego wczesne wykrycie ma znaczenie?
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przywołanych na portalu pacjent.gov.pl rak płuca odpowiada za ponad jedną piątą zgonów spowodowanych chorobami nowotworowymi. W Polsce w 2022 roku odnotowano około 20,7 tys. nowych zachorowań
na ten nowotwór, a niemal 26 tys. osób zmarło z jego powodu.
Jednym z największych wyzwań jest późne rozpoznawanie choroby. Pierwsze zauważalne objawy często pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium, kiedy leczenie jest trudniejsze.
Najważniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie tytoniu. Szacuje się, że z paleniem papierosów wiąże się około 85–90 proc. zachorowań na raka płuca. Ryzyko rośnie wraz z długością okresu palenia i liczbą wypalanych papierosów. Niebezpieczne jest także bierne palenie.
„Bardzo się cieszymy z tego programu, ponieważ badania naukowe wykazały, że przesiewowe badania niskodawkową tomografią komputerową zmniejszają śmiertelność z powodu raka płuca. Dzięki wcześniejszemu wykrywaniu choroby większa część pacjentów może być leczona operacyjnie, na wcześniejszych etapach zaawansowania” – podkreśla dr Maciej Dancewicz, koordynator Oddziału Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów.
Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i może ograniczyć konieczność stosowania bardziej obciążających terapii, które są potrzebne w przypadku choroby wykrytej w zaawansowanym stadium.
Na czym polega badanie?
Podstawą programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK).
„To metoda obrazowania, która pozwala wykrywać niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy choroby. Badanie jest bezbolesne, trwa krótko i nie wymaga podawania środka kontrastowego. Dawka promieniowania jest znacznie niższa niż w przypadku standardowej tomografii komputerowej klatki piersiowej, przy zachowaniu jakości obrazu potrzebnej do oceny zmian” – wyjaśnia dr Błażej Przybysławski , pulmonolog z Oddziału Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów.
Przed badaniem nie trzeba być na czczo ani wykonywać badania krwi. Należy zabrać ze sobą dowód osobisty.
Tomografia pozwala ocenić płuca, śródpiersie oraz inne struktury klatki piersiowej, w tym serce i naczynia wieńcowe. W opisie badania uwzględniane są przede wszystkim istotne klinicznie zmiany, w szczególności guzki płucne, które mogą wymagać dalszej obserwacji lub diagnostyki.
Jak przebiega kwalifikacja do programu?
Udział w programie obejmuje kilka etapów.
- Zgłoszenie i zebranie wywiadu. Osoba zainteresowana badaniem przekazuje informacje dotyczące wieku, historii palenia tytoniu oraz innych czynników ryzyka.
- Wizyta kwalifikacyjna. Lekarz pulmonolog analizuje informacje z ankiety, przeprowadza rozmowę z pacjentem i sprawdza, czy spełnia on kryteria programu. Ocenia również, czy nie występują objawy wymagające innej ścieżki diagnostycznej.
- Niskodawkowa tomografia komputerowa. Osoby zakwalifikowane otrzymują termin badania.
- Ocena radiologiczna. Obrazy tomograficzne są analizowane przez radiologa.
- Wizyta wynikowa. Lekarz omawia wynik i wskazuje dalsze postępowanie – od zakończenia diagnostyki przesiewowej, przez kontrolne badanie po kilku miesiącach, po skierowanie na dalsze badania.
„Wizyta kwalifikacyjna ma sprawdzić, czy dana osoba spełnia warunki udziału w programie. To również moment, w którym lekarz może ocenić, czy nie ma objawów wymagających innej ścieżki diagnostycznej” – wyjaśnia dr Tomasz Mierzwa.
Jeśli wynik nie budzi niepokoju, lekarz może zaproponować kolejne badanie przesiewowe po 12 miesiącach, zgodnie z zasadami programu. W przypadku zmian wymagających kontroli możliwe jest wyznaczenie krótszego terminu, np. po 3–6 miesiącach.
Jeżeli obraz wskazuje na konieczność pilnej diagnostyki, pacjent zostanie skierowany na dalsze badania.
Ważne jest, aby pamiętać, że nie każda zmiana wykryta w płucu oznacza raka. Guzki mogą mieć różne przyczyny, a ich znaczenie ocenia specjalista.
Kto może skorzystać z bezpłatnych badań?
Zgodnie z informacjami opublikowanymi na portalu pacjent.gov.pl program jest przeznaczony dla osób w wieku 50–74 lat, które spełniają określone kryteria dotyczące palenia tytoniu i ryzyka zachorowania. Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje lekarz.
Osoby w wieku 55–74 lat
Do programu mogą zgłosić się osoby, które palą lub paliły papierosy, mają za sobą co najmniej 20 paczkolat, a od momentu zaprzestania palenia nie minęło więcej niż 15 lat.
Osoby w wieku 50–74 lat
Do programu mogą kwalifikować się również osoby, które spełniają podstawowe kryteria dotyczące palenia, rzuciły palenie nie więcej niż 15 lat temu i mają co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.
Należą do nich m.in.:
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP);
- narażenie zawodowe trwające co najmniej dwa lata na określone substancje szkodliwe, np. krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników Diesla, dym ze spalania węgla kamiennego lub sadzę;
- narażenie na radon;
- przebyta choroba nowotworowa, np. chłoniak, rak głowy i szyi, pęcherza moczowego, nerki lub przełyku;
- rak płuca u krewnego pierwszego stopnia, czyli rodzica, rodzeństwa lub dziecka.
Co oznaczają paczkolata?
Paczkolata to wskaźnik określający łączną ekspozycję na dym tytoniowy. Oblicza się go, mnożąc liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia.
Przykładowo:
- jedna paczka dziennie przez 20 lat to 20 paczkolat;
- dwie paczki dziennie przez 10 lat to również 20 paczkolat.
Samo występowanie dodatkowego czynnika ryzyka, np. raka płuca w rodzinie lub narażenia zawodowego, nie wystarcza do zakwalifikowania osoby, która nie spełnia podstawowych kryteriów dotyczących palenia.
Kto NIE MOŻE skorzystać z badania przesiewowego?
Program jest przeznaczony dla osób bez objawów. Nie zastępuje diagnostyki osób, u których pojawiły się dolegliwości mogące wskazywać na chorobę płuc.
Zgodnie z informacjami na pacjent.gov.pl z programu wyłączone są osoby, które:
- mają rozpoznanego raka płuca lub chorobę nowotworową z zajęciem układu oddechowego i pozostają w pięcioletnim okresie monitorowania po zakończeniu leczenia;
- miały tomografię komputerową klatki piersiowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed planowanym badaniem;
- mają przeciwwskazania do wykonania NDTK, np. stan ogólny uniemożliwiający przeprowadzenie badania;
- zgłaszają objawy kliniczne, takie jak krwioplucie, chrypka, niezamierzona utrata masy ciała lub przewlekły kaszel trwający ponad osiem tygodni.
Jeśli występują takie objawy, nie należy czekać na termin badania przesiewowego. Konieczna jest konsultacja lekarska i ustalenie odpowiedniej ścieżki diagnostycznej.
Program bezpłatny i finansowany przez NFZ
Ogólnopolski program profilaktyki raka płuca jest finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Badania są bezpłatne.
Szacowany roczny budżet programu wynosi około 16 mln zł. W perspektywie dziesięciu lat wydatki NFZ na badania dla osób z grup ryzyka mogą przekroczyć 662 mln zł.
W praktyce termin wykonania badania zależy od organizacji pracy placówki i dostępnego harmonogramu. W Centrum Onkologii w Bydgoszczy plan zakłada wykonanie pierwszych 100 badań do końca 2026 roku, a następnie kontynuowanie programu po Nowym Roku. Ze względu na ponad 500 zgłoszonych osób nie wszyscy chętni zostaną zbadani od razu.
„W programach przesiewowych nie chodzi o uprzywilejowanie jednej grupy pacjentów, lecz o wykorzystanie metody, której skuteczność została potwierdzona w badaniach naukowych. Kryteria kwalifikacji wynikają z dowodów medycznych i mają kierować badania do osób, u których mogą przynieść największą korzyść” – podkreśla dr Maciej Dancewicz.
Jak zgłosić się na badanie w Centrum Onkologii?
Osoby zainteresowane udziałem w programie mogą skontaktować się z Zakładem Profilaktyki i Promocji Zdrowia Centrum Onkologii w Bydgoszczy. Nie jest wymagane skierowanie od lekarza.
Miejsce wizyt kwalifikacyjnych:
Centrum Onkologii w Bydgoszczy, budynek D, Zakład Profilaktyki i Promocji Zdrowia.
Rejestracja: tel. 52 374 66 93.
Na wizytę należy zabrać dowód osobisty. Ze względu na bardzo duże zainteresowanie trzeba liczyć się z oczekiwaniem na termin.
Szczegółowe informacje o zasadach programu można znaleźć na portalu pacjent.gov.pl: https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/program-profilaktyki-raka-pluca.
Profilaktyka, która może ratować życie
Badania przesiewowe nie dają gwarancji, że choroba nigdy się nie rozwinie. Pozwalają jednak zwiększyć szansę na wykrycie zmian na wczesnym etapie, kiedy leczenie może być skuteczniejsze. W połączeniu z zaprzestaniem palenia i ograniczaniem narażenia na dym tytoniowy stanowią ważny element troski o zdrowie.
Jeśli nie masz niepokojących objawów, ale spełniasz kryteria programu, skorzystaj z możliwości wykonania bezpłatnego badania. Jeśli natomiast występują u Ciebie krwioplucie, utrzymujący się kaszel, chrypka lub niezamierzona utrata masy ciała, nie czekaj na badanie przesiewowe – zgłoś się do lekarza.
