Każdego dnia w Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy zapadają setki decyzji dotyczących leczenia pacjentów. Lekarze planują terapię, monitorują jej efekty i reagują na pojawiające się zagrożenia. Jednak zanim podejmą decyzję, potrzebują wiarygodnych danych. Za tymi danymi stoją diagności laboratoryjni – specjaliści, bez których nowoczesna medycyna nie mogłaby funkcjonować.
27 maja obchodzimy Dzień Diagnosty Laboratoryjnego – święto specjalistów, którzy każdego dnia dostarczają lekarzom kluczowych informacji o stanie zdrowia pacjentów. Szacuje się, że ponad 70 procent decyzji medycznych podejmowanych jest w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych.
Data tego święta nie jest przypadkowa. Upamiętnia przełomowe odkrycie z 1961 roku, kiedy Heinrich J. Matthaei i Marshall Warren Nirenberg po raz pierwszy rozszyfrowali kod genetyczny. To wydarzenie otworzyło drogę do rozwoju nowoczesnej diagnostyki molekularnej, która dziś stanowi jeden z fundamentów współczesnej onkologii.
Choć pacjenci rzadko spotykają diagnostów laboratoryjnych twarzą w twarz, ich praca ma ogromny wpływ na proces diagnozowania i leczenia. To oni wykonują analizy materiału biologicznego – krwi, moczu, tkanek czy materiału genetycznego – czuwają nad jakością badań, interpretują wyniki i współpracują z lekarzami przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.
W Centrum Onkologii w Bydgoszczy jest ich łącznie blisko 60-oro. Pracują w wielu wyspecjalizowanych jednostkach: Zakładzie Diagnostyki Laboratoryjnej, Zakładzie Mikrobiologii, Zakładzie Genetyki i Onkologii Molekularnej, Pracowni Immunologii Transfuzjologicznej z Bankiem Krwi oraz w Zakładzie Patologii Nowotworów i Patomorfologii. Każde z tych miejsc pełni inną funkcję, ale wszystkie mają wspólny cel – bezpieczeństwo pacjenta i skuteczne leczenie.
Mikrobiologia – laboratorium, które walczy z zakażeniami
Ważną rolę w szpitalu onkologicznym odgrywa Zakład Mikrobiologii. To tutaj identyfikowane są drobnoustroje odpowiedzialne za zakażenia – bakterie, wirusy i grzyby. W przypadku pacjentów onkologicznych ma to ogromne znaczenie, ponieważ choroba nowotworowa i stosowane leczenie często osłabiają odporność organizmu.
„Pacjenci onkologiczni są szczególnie narażeni na zakażenia. Musimy zwracać uwagę także na drobnoustroje oportunistyczne, które u zdrowych osób zwykle nie wywołują infekcji, ale u naszych pacjentów mogą stanowić poważne zagrożenie” – podkreśla
dr hab. n. med. i n. o zdr. Maria Szymankiewicz, koordynator Zakładu Mikrobiologii.
W zakładzie pracują wysoko wykwalifikowani specjaliści. Jak zaznacza kierownik jednostki, niemal cały zespół posiada wyższe wykształcenie i prawo wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego, a część diagnostów ma dodatkowo specjalizację z mikrobiologii
i mikrobiologii medycznej.
Diagnostyka laboratoryjna to praca zespołowa
Diagności laboratoryjni pracują zwykle poza bezpośrednim kontaktem z pacjentem, ale ich codzienność opiera się na ścisłej współpracy z lekarzami, pielęgniarkami i innymi specjalistami.
„Dzisiaj nie da się skutecznie diagnozować i leczyć pacjentów bez pracy zespołowej. Diagnosta laboratoryjny musi być osobą otwartą, komunikatywną, odpowiedzialną i bardzo dokładną” – zaznacza dr hab. Maria Szymankiewicz.
Jak podkreśla, w tym zawodzie niezbędna jest także gotowość do ciągłego rozwoju.
„To osoba, która nieustannie aktualizuje wiedzę, uczestniczy w konferencjach i szkoleniach, śledzi nowe technologie i potrafi właściwie interpretować wyniki uzyskane różnymi metodami badawczymi”.
Szybka diagnostyka ratuje życie
Nowoczesna mikrobiologia rozwija się dziś niezwykle dynamicznie. Jeszcze kilka lat temu podstawą diagnostyki były przede wszystkim klasyczne hodowle drobnoustrojów. Nadal pozostają one złotym standardem, jednak coraz większą rolę odgrywają metody biologii molekularnej, które znacząco skracają czas oczekiwania na wynik.
W przypadku ciężkich zakażeń czas ma kluczowe znaczenie.
„W sytuacji sepsy każda godzina jest niezwykle cenna. Dzięki nowoczesnym metodom biologii molekularnej jesteśmy w stanie bardzo szybko zidentyfikować drobnoustrój i określić mechanizmy jego oporności na antybiotyki. Wstępny wynik możemy przekazać lekarzowi już po nieco ponad godzinie od uzyskania dodatniego sygnału wzrostu w hodowli” – wyjaśnia koordynator Zakładu Mikrobiologii.
To pozwala znacznie szybciej wdrożyć odpowiednią antybiotykoterapię, co w przypadku pacjentów onkologicznych często ma bezpośredni wpływ na powodzenie całego leczenia. Diagności mikrobiologiczni monitorują również zjawisko wielolekooporności drobnoustrojów. Analizują zmieniające się trendy i pomagają lekarzom dobrać skuteczne leczenie nawet w najtrudniejszych przypadkach zakażeń.
Nowoczesny sprzęt i wsparcie sztucznej inteligencji
Zakład Mikrobiologii stale inwestuje w rozwój technologiczny. Dzięki nowoczesnej aparaturze możliwe jest dziś nie tylko szybsze wykrywanie patogenów, ale także wstępna ocena ich lekowrażliwości jeszcze przed zakończeniem klasycznej hodowli.
Część nowego wyposażenia udało się zakupić dzięki wsparciu Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.
„Korzystamy z technologii, które pozwalają szybciej ocenić, jaki antybiotyk może być najskuteczniejszy jeszcze przed uzyskaniem pełnego antybiogramu. To ogromna pomoc dla lekarzy prowadzących pacjentów” – podkreśla dr hab. Maria Szymankiewicz.
W pracy zakładu wykorzystywane są również rozwiązania wspierane przez sztuczną inteligencję. Specjalistyczne urządzenia analizują podobieństwo szczepów drobnoustrojów, co pomaga w monitorowaniu zakażeń szpitalnych i wykrywaniu potencjalnych ognisk epidemicznych.
„Takie badania mają ogromne znaczenie epidemiologiczne. Pozwalają nam sprawdzić, czy ten sam szczep odpowiada za zakażenia u różnych pacjentów i szybko reagować w sytuacjach zagrożenia”.
Jakość potwierdzona akredytacją
Ogromną wagę w pracy diagnostów laboratoryjnych odgrywa jakość i bezpieczeństwo wykonywanych badań. Zakład Mikrobiologii od lat rozwija system zarządzania jakością zgodny z międzynarodowymi standardami.
„Od 2014 roku posiadamy certyfikat akredytacyjny Polskiego Centrum Akredytacji i stale rozszerzamy zakres akredytacji o kolejne metody badawcze, również z obszaru biologii molekularnej” – mówi koordynator Zakładu.
Wdrożenie takich standardów oznacza ogrom pracy związanej z dokumentacją, nadzorem nad procedurami i potwierdzaniem kompetencji personelu.
„Akredytacja potwierdza nasze kompetencje i daje pewność, że badania wykonywane są zgodnie z najwyższymi wymaganiami. Pacjent otrzymuje wynik, który realnie wspiera proces diagnozowania i leczenia”.
Różne laboratoria, jeden cel
Choć mikrobiologia odgrywa szczególną rolę w ochronie pacjentów onkologicznych przed zakażeniami, równie ważna jest praca diagnostów w innych laboratoriach Centrum Onkologii.
W Zakładzie Diagnostyki Laboratoryjnej każdego dnia wykonywane są tysiące podstawowych badań niezbędnych do postawienia diagnozy i prowadzenia terapii. Zakład Genetyki i Onkologii Molekularnej analizuje mutacje genetyczne, które decydują m.in. o doborze terapii celowanych. W Pracowni Immunologii Transfuzjologicznej z Bankiem Krwi diagności czuwają nad bezpieczeństwem krwi i jej zgodnością, a w Zakładzie Patologii Nowotworów i Patomorfologii wspierają lekarzy w rozpoznawaniu zmian nowotworowych. Wszystkie te obszary łączy jedno – ogromna odpowiedzialność i świadomość, że za każdym wynikiem stoi konkretny pacjent i jego historia.
Zawód przyszłości
Współczesna diagnostyka laboratoryjna rozwija się niezwykle szybko. Automatyzacja, biologia molekularna, genetyka i sztuczna inteligencja zmieniają sposób pracy laboratoriów medycznych. Jednocześnie rośnie rola diagnostów jako partnerów lekarzy w procesie leczenia.
„Chciałybyśmy, aby diagnostyka laboratoryjna nadal tak dynamicznie się rozwijała, a wyniki badań jeszcze skuteczniej wspierały leczenie pacjentów i zwiększały ich bezpieczeństwo” – mówi dr hab. Maria Szymankiewicz.
Z okazji Dnia Diagnosty Laboratoryjnego WSZYSTKIM DIAGNOSTOM składamy serdeczne podziękowania za ich wiedzę, odpowiedzialność, precyzję i codzienną pracę wykonywaną często poza światłem reflektorów. To dzięki nim nowoczesna medycyna może działać skutecznie i bezpiecznie.
Autor: Małgorzata Rogatty
