Informacje dla pacjentów z miejscowo zaawansowanym rakiem odbytnicy zakwalifikowanych do przedoperacyjnej radioterapii

Centrum Onkologii im prof. F Łukaszczyka w Bydgoszczy jest krajowym liderem w leczeniu raka odbytnicy. Zajmujemy pierwsze miejsce w Polsce pod względem liczby zabiegów operacyjnych raka odbytnicy wykonywanych w skali roku. Nasz ośrodek jest również pionierem w zastosowaniu technik małoinwazyjnych (operacje laparoskopowe i robotyczne). Stosujemy nowoczesne urządzenia do radioterapii w leczeniu raka odbytnicy (między innymi: jedyny w kraju aparat z rezonansem magnetycznym – Linac MR oraz zaawansowany aparat do precyzyjnej tomoterapii – Halcyon). Posiadamy własny rezonans magnetyczny do planowania leczenia. Do leczenia raka odbytnicy utworzono zespół lekarzy radioonkologów, którzy wdrażają najnowsze standardy leczenia w Naszym ośrodku. Efektem tych działań jest wysoka skuteczność radioterapii przedoperacyjnej (40% całkowitych remisji guza, w tym 20% chorych nie wymagało operacji) przy bardzo małej toksyczności leczenia (<5% poważnych skutków ubocznych).

SPIS TREŚCI

WSTĘP
PRZYGOTOWANIE DO RADIOTERAPII
PIERWSZY DZIEŃ W ZAKŁADZIE RADIOTERAPII
WŁAŚCIWA RADIOTERAPIA
SKUTKI UBOCZNE

I. WSTĘP

Czym jest odbytnica?

Odbytnica to ostatnie kilka centymetrów jelita grubego. Po strawieniu pokarmu, który w jelicie grubym zamienia się w kał, jest on zatrzymywany w odbytnicy, aż do wydalenia z organizmu przez odbyt. Ściana odbytnicy zbudowana jest z kilku warstw. Rak rozwija się w najgłębszej warstwie, która ma kontakt ze stolcem. Nieleczone komórki rakowe mogą wrastać w głębsze warstwy ściany odbytnicy i atakować inne części ciała. Rak odbytnicy jest powszechny i uleczalny.

Czym jest miejscowo zaawansowany rak odbytnicy?

Termin „miejscowo zaawansowany” stosuje się do określenia raka odbytnicy, który:

rozrósł się przez ścianę odbytnicy (guz nacieka tkankę tłuszczową okołojelitową lub sąsiednie narządy),

rozprzestrzenił się na pobliskie węzły chłonne

lub nie można go usunąć chirurgicznie.

Leczenie miejscowo zaawansowanego raka odbytnicy

Leczenie miejscowo zaawansowanego raka odbytnicy często obejmuje radioterapię wiązką zewnętrzną, chemioterapię lub obie metody. Radioterapia polega na podaniu promieniowania za pomocą dużej maszyny znajdującej się poza ciałem pacjenta. Promieniowanie przechodzi przez skórę i inne tkanki, aby dotrzeć do guza. Wiązki promieniowania są dopasowane do kształtu guza. Pomaga to zminimalizować uszkodzenia zdrowych tkanek.

II. PRZYGOTOWANIE DO RADIOTERAPII

Kwalifikacja do radioterapii raka odbytnicy odbywa się przez radioonkologa w Poradni Radioterapii lub częściej w ramach Komisji Lekarskiej. Po zakwalifikowaniu do leczenia pacjent jest poinformowany o terminie przyjęcie do Zakładu Radioterapii. Przeciętny czas oczekiwania wynosi około tygodnia. To czas, w którym należy rozpocząć przygotowania do radioterapii w warunkach domowych.

Nawodnienie

Bardzo ważne jest, aby być dobrze nawodnionym (pić dużo płynów każdego dnia). Dlatego prosimy o wypijanie co najmniej dwóch litrów płynów dziennie, ale nie więcej niż czterech litrów. Powinna to być głównie woda, napoje niegazowane lub inne napoje bezkofeinowe. Należy również ograniczyć spożycie napojów gazowanych i alkoholu. Sugerowanym sposobem na utrzymanie nawodnienia jest wypijanie szklanki wody co 1-1,5 godziny w ciągu dnia (więcej, jeśli jest gorąco lub ćwiczysz).

Równie ważne jest ćwiczenie napełniania pęcherza i utrzymywania go pełnym. Sugerujemy, aby codziennie rano opróżnić pęcherz, a następnie wypić 500 ml wody. Po 30 minutach pęcherz powinien być już odpowiednio wypełniony, a wtedy należy go wygodnie utrzymać przez kolejne 15 minut. Prosimy o codzienne powtarzanie tego ćwiczenia od dnia kwalifikacji do leczenia.

Co zrobić, jeśli nie jestem w stanie utrzymać wody w pęcherzu?

Jeśli utrzymanie moczu po wypiciu 500 ml płynu nie jest możliwe, należy zmniejszyć ilość wypijanej wody do 300 ml. Jeśli nadal nie można utrzymać moczu, trzeba zmniejszyć ilość płynów, aż do takiej ilości, która pozwoli utrzymać mocz przez pełne 45 minut. Należy starać się codziennie zwiększać objętość wypijanej wody, aż utrzymanie 500 ml moczu będzie możliwe.

Regularne wypróżnienia

Ważne jest również codzienne wypróżnianie się przed planowaną tomografią komputerową i leczeniem – dobre nawodnienie powinno to ułatwić. Można również zwiększyć ilość błonnika w diecie (otręby, jabłka), lub stosować łagodne środki przeczyszczające dostępne bez recepty. W przypadku części guzów odbytnicy położnych blisko odbytu może to być trudniejsze, dlatego nie należy przejmować się, jeżeli osiągnięcie regularnych wypróżnień nie będzie możliwe. Jeśli pacjent ma stomię lub kolostomię, opróżnianie/przygotowanie jelit nie jest wymagane. Warto jednak, dla wygody, zabrać ze sobą do Zakładu Radioterapii zapasowy pusty worek stomijny.

Wzdęcia / wiatry

Jeśli pacjent ma tendencję do wzdęć, ważne jest, aby ograniczyć ich ilość poprzez unikanie jedzenia i napojów, o których wiadomo, że je wywołują. Tego rodzaju jedzenie i napoje mogą się różnić w zależności od osoby. Do pokarmów najczęściej wywołujących wzdęcia zalicza się m.in.: kapustę, rośliny strączkowe i czekoladę.

Postępowanie zgodnie z tymi instrukcjami pomoże ograniczyć skutki uboczne leczenia. Dzięki temu będziesz mieć pewność, że Twoje jelita każdego dnia będą znajdowały się w tym samym położeniu, co pomoże w zapewnieniu skuteczności leczenia.

Kogo spotkam podczas leczenia?

W procesie radioterapii raka odbytnicy bierze udział zespół wielu specjalistów. Każda z tych osób pełni ważną rolę w leczeniu i opiece nad pacjentem. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich:

Lekarze radioonkolodzy

Lekarze specjaliści w dziedzinie radioterapii, którzy kwalifikują do leczenia, planują jego przebieg oraz nadzorują cały proces.
Pacjent spotyka ich podczas wizyt kontrolnych w trakcie leczenia. To do nich można zgłaszać wszystkie objawy niepożądane i pytania dotyczące terapii.

Technicy elektroradiologii

Radioterapia jest przeprowadzana przez wykwalifikowanych techników elektroradiologii.
Podczas każdej sesji napromieniania to właśnie oni opiekują się pacjentem.. Dbają o prawidłowe ułożenie ciała i bezpieczne przeprowadzenie zabiegu.
Technicy uczestniczą również w etapie przygotowania do leczenia, wykonując badania planistyczne, takie jak tomografia komputerowa (TK), a czasem także rezonans magnetyczny (MR).

Sekretarka medyczna / koordynator pacjenta

Pomaga w organizacji procesu leczenia – ustala terminy wizyt, badań i napromieniania.
Jest również osobą, do której można zwrócić się w sprawach organizacyjnych.

Pielęgniarki / pielęgniarze

Pielęgniarki i pielęgniarze wspierają pacjenta w trakcie całego leczenia.
Pomagają w radzeniu sobie z objawami ubocznymi, udzielają praktycznych wskazówek dotyczących pielęgnacji skóry, diety oraz codziennego funkcjonowania podczas terapii.

Fizycy medyczni

Fizycy medyczni odpowiadają za przygotowanie planu leczenia od strony technicznej.
Obliczają dokładną dawkę promieniowania i dbają o to, aby była ona podana precyzyjnie w zaplanowany obszar, z maksymalną ochroną zdrowych tkanek.

Studenci i stażyści

Zakład Radioterapii jest również ośrodkiem szkoleniowym dla studentów kierunków medycznych oraz miejscem stażu dla absolwentów elektroradiologii.
Ich obecność odbywa się zawsze pod nadzorem doświadczonego personelu.
Jeśli pacjent nie życzy sobie obecności studentów, prosimy o poinformowanie personelu – nie wpłynie to w żaden sposób na jakość leczenia ani opieki.

Inne osoby zaangażowane w opiekę

Podczas leczenia można spotkać także innych pracowników szpitala.
Każda osoba przedstawi się, poda swoje stanowisko i wyjaśni swoją rolę.

III. PIERWSZY DZIEŃ W ZAKŁADZIE RADIOTERAPII

Każdy pacjent przyjmowany do Zakładu Radioterapii musi przejść wiele etapów celem prawidłowego zaplanowania leczenia:

1. Przyjęcie w recepcji Zakładu Radioterapii

a) Zakład Radioterapii znajduje się na poziomie -1 w budynku Innowacyjnego Forum Medycznego (stojąc twarzą do budynku, znajduje się on na prawo od budynku głównego). Najprostsza droga do Zakładu Radioterapii wiedzie przez parking obok budynku Polikliniki, przed wejściem znajduje się małe rondo. Wchodząc do środka kierujemy się do recepcji Zakładu Radioterapii, która znajduje się naprzeciw drzwi wejściowych.

b) Przy rejestracji konieczne będzie okazanie dowodu tożsamości oraz złożenie podpisu pod oświadczeniem RODO (jeżeli wcześniej nie było podpisane).

2. Rozmowa i badanie w punkcie pielęgniarskim

a) Każdy pacjent przyjmowany do Zakładu Radioterapii wymaga wizyty w punkcie pielęgniarskim, która składa się z wywiadu pielęgniarskiego oraz badania (pomiar wagi i wzrostu).

b) Pielęgniarka może również przedstawić zalecenia dotyczące diety i pielęgnacji obszaru ciała, który będzie napromieniany.

c) Należy pamiętać, aby w dniu pierwszego napromieniania zgłosić się powtórnie do punktu pielęgniarskiego na wizytę kontrolną.

3. Omówienie planu leczenia z lekarzem

a) Lekarz spotka się z pacjentem, aby omówić kolejne etapy planowania i realizacji radioterapii. W trakcie spotkania mogą być poruszone kwestie zarówno związane z dotychczasową diagnostyką onkologiczną, jak i leczeniem chorób nienowotworowych. Należy przygotować się do tej rozmowy w domu:

posegregować dotychczasową dokumentację medyczną chronologicznie,
jeśli to możliwe, wykonać ksero ostatnich wypisów i wyników badaniach obrazowych (zwróć szczególną uwagę na dokumentację z ostatnich 12 tygodni),
zabrać ze sobą płyty badań obrazowych wykonanych poza Centrum Onkologii w Bydgoszczy,
wypisz na kartce nazwy leków przyjmowanych przewlekle.

b) Jeśli wcześniej pacjent nie wyraził zgody na leczenie, to zostanie poproszony o podpisanie formularza zgody.

4. Wykonanie zdjęcia twarzy oraz dobór unieruchomienia w modelarni

a) Każdy pacjent przyjmowany do Zakładu Radioterapii ma wykonane zdjęcie twarzy, które zostaje zapisane w pamięci komputera i przesłane do aparatu terapeutycznego. Umożliwia to potwierdzenie tożsamości pacjenta przed rozpoczęciem radioterapii i służy bezpieczeństwu osób napromienianych. Zdjęcia twarzy wykonujemy w modelarni, która znajduje się we wnęce za szatnią Zakładu Radioterapii.

b) Część chorych wymaga również wykonania indywidualnego unieruchomienia, np. maski termoplastycznej lub materaca próżniowego.

5. Badanie tomografii komputerowej w położeniu terapeutycznym

a) Każdy pacjent wymaga wykonania tomografii komputerowej na aparacie znajdującym się w Zakładzie Radioterapii, we wnęce za szatnią (obok modelarni). Tomograf komputerowy to specjalny aparat rentgenowski, który wykonuje serię szczegółowych zdjęć przedstawiających struktury miednicy. To badanie służy wyłącznie do planowania leczenia i nie będzie opisywane przez radiologa. Obrazy są przesyłane do systemu do planowania leczenia i lekarz radioonkolog z fizykiem medycznym wykorzystają ten obraz do dokładnego zaplanowania radioterapii.

b) Podczas badania będzie obecnych kilkoro przedstawicieli personelu (technicy elektroradiologii). Badanie jest szybkie (5-15 minut) , nie wymaga kontrastu i wkłucia do żyły.

c) Należy zabrać ze sobą butelkę wody (1 litr), aby wypełnić pęcherz moczowy przed badaniem, jak podczas ćwiczeń w domu.

d) Przed badaniem pacjent zostanie zaproszony do przebieralni. Do badania należy zdjąć spodnie/spodenki/spódnicę i buty (warto rozważyć ubiór wygodny i łatwy do zdjęcia). Następnie należy położyć się na plecach na stole tomograficznym, z rękami na klatce piersiowej. Głowa, kolana i kostki będą podparte specjalnie wyprofilowanymi podpórkami. W takiej pozycji pacjent będzie w przyszłości napromieniany. Zalecamy, aby leżeć spokojnie, rozluźnić się i nie napinać niepotrzebnie mięśni. Umożliwi to łatwiejsze odtworzenie pozycji podczas napromieniania.

e) Jeśli pęcherz lub jelita są zbyt pełne lub zbyt puste, może być konieczne powtórzenie skanowania. Czasami uzyskanie najlepszego wyniku skanowania może wymagać kilku prób, co pozwoli nam zaplanować optymalne i zindywidualizowane leczenie.

f) Po wykonanej tomografii zostaną narysowane linie pomocnicze na powierzchni skóry. Z uwagi na szybkie ścieranie się tych linii, obligatoryjnie wykonujemy małe kropki tatuażu w miejscu skrzyżowania się linii. Wykonanie tatuaży daje bezpieczeństwo (zawsze odtworzymy położenie ciała przed radioterapią) oraz komfort (można myć się pod prysznicem przez cały okres planowania i leczenia radioterapią).

Tak wygląda tatuaż na tle monety 10 groszy:

6. Badanie rezonansem magnetycznym w położeniu terapeutycznym

a) Wiemy, że większość naszych pacjentów wykonała rezonans diagnostyczny w ciągu ostatni 8 tygodni, ale nie był on wykonany w tej samej pozycji terapeutycznej, co badanie TK do planowania radioterapii. Dlatego musimy wykonać nasze własne badanie, które wykonujemy bez kontrastu i trwa tylko 15 minut. Będzie ono pomocne do precyzyjnego określenia zasięgu guza nowotworowego. Takie postępowanie zwiększa skuteczność i bezpieczeństwo radioterapii.

b) Prosimy o informowanie o ewentualnych przeciwwskazaniach do badania (np. metalowe protezy). W przypadku obecności portu naczyniowego, stymulatora serca prosimy dostarczyć dane identyfikujące wszczepione urządzenie (paszport urządzenia, karta wypisowa z wszczepienia urządzenia) i/lub pisemną informację od osoby wszczepiającej urządzenie o braku przeciwwskazań do wykonania badania rezonansu magnetycznego.

Badanie rezonansem magnetycznym najczęściej kończy pierwszy pobyt pacjenta w Zakładzie Radioterapii. Chory wraca do domu i czeka do czasu opracowania gotowego planu radioterapii. Przeciętny czas oczekiwania wynosi 1-2 tygodnie. W indywidualnych przypadkach może ulec wydłużeniu lub skróceniu.

PAMIĘTAJ!

Pierwszy pobyt chorego w Zakładzie Radioterapii zajmuje przeciętnie 4-5 godzin.

Warto zaopatrzyć się w napój, przekąski oraz książkę lub czasopismo.

PRZED PIERWSZĄ WIZYTĄ W CENTRUM ONKOLOGII PROSIMY:

posegregować wypisy z leczenia onkologicznego w porządku chronologicznym,
posegregować badania obrazowe w porządku chronologicznym,
założyć internetowe konto pacjenta (informacje na stronie pacjent.gov.pl), co ułatwi otrzymywanie recept elektronicznych oraz skierowań na badania obrazowe.

IV. WŁAŚCIWA RADIOTERAPIA

Czym jest radioterapia?

Radioterapia raka odbytnicy to kluczowa metoda leczenia, stosowana głównie przedoperacyjnie w celu zmniejszenia guza i ryzyka wznowy miejscowej. Radioterapia uszkadza komórki nowotworowe w leczonym obszarze. Chociaż wpływa również na komórki zdrowe, mogą się one szybko regenerować. Radioterapia jest metodą leczenia miejscowego. Oznacza to, że oddziałuje tylko na leczoną część ciała.

Podczas radioterapii pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości bólowych, leczenie przypomina badanie tomografem komputerowym. Po seansie radioterapii pacjent nie jest źródłem promieniowania i może bezpiecznie przebywać w pobliżu innych osób, w tym dzieci i kobiet w ciąży. Radioterapia będzie przeprowadzana za pomocą akceleratora liniowego, jak pokazano na zdjęciu.

Jak często się to stosuje?

Nasze standardowe leczenie obejmuje pięć dni radioterapii, podawanej codziennie od poniedziałku do piątku. Jednak leczenie może rozpocząć się w inny dzień niż poniedziałek.

W miarę możliwości leczenie będzie odbywać się w dogodnym dla pacjenta czasie, choć nie zawsze można to ustalić czy zagwarantować. Mogą zdarzyć się sytuacje, w których pacjent musi pozostać w Zakładzie dłużej lub poproszony zostanie o przybycie w innym terminie, na przykład w celu wizyty u onkologa. Może zaistnieć konieczność przeprowadzenia zabiegu w weekend z powodu święta lub przerwy w pracy aparatu. O takich sytuacjach poinformujemy na bieżąco.

Ważne porady przed leczeniem

Ciąża:

Bardzo ważne jest, aby pacjentki w wieku rozrodczym nie były w ciąży na początku radioterapii, ani nie zaszły w ciążę w trakcie jej trwania, ponieważ może to mieć wpływ na nienarodzone dziecko. Należy stosować skuteczną metodę antykoncepcji, na przykład prezerwatywy, wkładki domaciczne, zastrzyki Depo lub tabletki antykoncepcyjne.

Rozrusznik serca:

Jeśli pacjent ma rozrusznik serca lub kardiowerter, powinien powiadomić o tym swojego lekarza tak szybko, jak to możliwe. Chociaż urządzenie nie znajduje się w pobliżu leczonego obszaru, przed zabiegiem należy je sprawdzić.

Bóle pleców/ miednicy:

Jeśli pacjent regularnie przyjmuje leki przeciwbólowe lub cierpi na jakiekolwiek schorzenia, które mogą powodować ból lub dyskomfort podczas leżenia płasko na twardej powierzchni, powinien pamiętać o zabraniu ze sobą leków przeciwbólowych na zabieg lub tomografię komputerową.

Zabiegi radioterapii

Przy pierwszej wizycie w Zakładzie Radioterapii pacjent zostanie poinformowany o terminie rozpoczęcia radioterapii, w tym o wizycie kontrolnej u Naszych pielęgniarek w pierwszym dniu radioterapii. Czasami termin radioterapii jest ustalony w późniejszym terminie lub ulega modyfikacji. W takim przypadku pacjent zostanie o tym poinformowany telefonicznie.

Leczenie zazwyczaj będzie odbywać się w trybie ambulatoryjnym (przyjazd z domu lub pobyt w hotelu). Na pobyt w hotelu wymagane jest skierowanie, które chory powinien dostarczyć niezwłocznie po otrzymaniu do recepcji Hotelu Pozyton ( znajduje się naprzeciw budynku Polikliniki).

Każdego dnia prosimy o przybycie na aparat 30-40 minut przed planowanym zabiegiem. Umożliwi to pacjentowi opróżnienie pęcherza, a następnie napicie się wody, aby napełnić pęcherz przed radioterapią. Alternatywnie mogą Państwo przybyć z już wypełnionym pęcherzem i pustą odbytnicą, gotowi na wizytę. Prosimy pamiętać, że czasami termin wizyty może ulec opóźnieniu.

Przed pierwszym zabiegiem pacjent zostanie odprowadzony do przebieralni, gdzie technicy elektroradiologii przedstawią się i poproszą o podanie imienia i nazwiska oraz daty urodzenia. Sprawdzą również zdjęcie twarzy zapisane w komputerze. Następnie chory zostanie poproszony o zdjęcie spodni/szortów/spódnicy i butów.

Zostanie także poproszony o położenie się na stole zabiegowym, który będzie wyposażony w ten sam sprzęt, co podczas tomografii komputerowej. Warto się zrelaksować, leżeć nieruchomo i oddychać normalnie.

Pacjent usłyszy, jak radiolodzy wykonują różne pomiary i poczuje ruch łóżka. Gdy znajdzie się w odpowiedniej pozycji, radiolodzy opuszczą salę. Chory będzie sam tylko przez kilka chwil, a elektroradiolodzy będą go obserwować i słyszeć na kamerach CCTV. Kamera monitoringu nie nagrywa ani nie zapisuje obrazu. Dostępny jest również interkom, dzięki któremu technicy radiologii mogą z pacjentem rozmawiać. Jeśli chory chce słuchać muzyki podczas zabiegu wystarczy o tym powiedzieć..

Przed rozpoczęciem zabiegu regularnie wykonywane są cyfrowe zdjęcia rentgenowskie, aby zapewnić precyzję zabiegu. Podczas analizy zdjęć wystąpi krótkie opóźnienie, a chory może poczuć ruch łóżka, gdy radiolodzy będą regulować jego położenie z zewnątrz gabinetu.

Gdy upewnimy się, że pacjent znajduje się w prawidłowej pozycji, rozpocznie się zabieg.

Podczas zabiegu pacjent nie będzie niczego widzieć ani czuć, jedyne, co usłyszy, to brzęczenie. Cały proces zajmie około 10-15 minut.

Następnie technicy radiologii wrócą do sali i pomogą choremu zejść ze stołu zabiegowego. Bardzo ważne jest, aby nie opuszczać dni zabiegowych, ponieważ może to zmniejszyć ich skuteczność. Jeśli z jakiegokolwiek powodu pacjent uważa, że nie może przyjść na wizytę, powinien zadzwonić do nas, abyśmy mogli to omówić.

V. SKUTKI UBOCZNE

Skutki uboczne można podzielić na krótkotrwałe (ostre), które pojawiają się w trakcie leczenia lub wkrótce po nim, oraz długotrwałe, pojawiające się miesiące lub lata później.

Niektóre skutki uboczne występują często, inne rzadko. Obszar i intensywność leczenia wpływają na to, które skutki uboczne są najbardziej prawdopodobne.

Definicje, które mogą Ci pomóc

Częste – występują u ponad 10 osób na 100 (ponad 10%).

Sporadyczne – występują u jednej do dziesięciu osób na 100 (1 do 10%).

Rzadkie – ten skutek uboczny wystąpi u mniej niż jednej osoby na 100 (mniej niż 1%).

Należy jednak pamiętać, że każdy pacjent może reagować na leczenie inaczej. Skutki uboczne mogą wystąpić w różnym czasie i z różnym nasileniem, w porównaniu z innymi pacjentami poddanymi temu samemu leczeniu.

Jeśli u pacjenta wystąpią jakiekolwiek skutki uboczne radioterapii, zespół opieki zdrowotnej udzieli porady i wsparcia. Poniżej znajduje się lista skutków ubocznych wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia.

Krótkoterminowe skutki uboczne

Większość skutków ubocznych jest powszechna i ma charakter przejściowy.

ZMĘCZENIE (OSŁABIENIE)

Często (80%)
Prawie wszyscy pacjenci poddawani radioterapii odczuwają zmęczenie. Należy być przygotowanym na to, aby nie przemęczać się podczas leczenia i zapewnić sobie więcej czasu na odpoczynek. Zmęczenie zazwyczaj ustępuje w ciągu kilku dni od rozpoczęcia leczenia. W miarę możliwości staraj się kontynuować niektóre ze swoich codziennych czynności i aktywności.

Rzadko (<1%)
Chociaż łagodne zmęczenie dotyczy 80% chorych, rzadko zdarza się, aby uniemożliwić wykonywanie codziennych czynności.

Co można zrobić, aby poradzić sobie ze zmęczeniem?

– Delikatne ćwiczenia mogą pomóc złagodzić objawy zmęczenia.

– Wypicie odpowiedniej ilości płynów może zapobiec zmęczeniu spowodowanemu odwodnieniem.

– Łatwiej jest jeść małe posiłki lub przekąski częściej niż trzy razy dziennie.

– Staraj się dobrze wyspać, jeśli to możliwe. Drzemka w ciągu dnia może pomóc.

– Staraj się nie przekraczać swojego tempa, słuchaj tego, co mówi twoje ciało i odpoczywaj, jeśli tego potrzebujesz.

– Wybierz rzeczy, które sprawiają ci przyjemność i postaraj się odłożyć na później inne zadania.

PROBLEMY JELITOWE

Radioterapia obejmuje leczenie zarówno zdrowej części jelita, jak i nowotworu, i może powodować stan zapalny, obrzęk i bolesność wyściółki jelita. Te działania niepożądane zazwyczaj pojawiają się tydzień po zakończeniu leczenia, ale zazwyczaj ustępują po kilku tygodniach.

Często

– Biegunka (czyli bardziej płynny stolec, który jest częściej oddawany). Jeśli pacjent ma stomię, może być konieczna częstsza wymiana lub opróżnianie worka;

– Potrzeba szybkiego skorzystania z toalety (pilność);

– Krwawienie lub wydzielanie śluzu z odbytu.

Rzadko

– Wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej;

– Uczucie pełności w odbycie lub ból (szczególnie jeśli guz jest położony nisko).

Sposoby na złagodzenie skutków ubocznych ze strony jelit:

– Jeśli pacjent musi wypróżnić się cztery lub więcej razy dziennie niż zwykle, powinien poinformować o tym lekarza lub pielęgniarkę. Jeśli problem wystąpi po zakończeniu leczenia, należy poinformować o tym pielęgniarkę lub zadzwonić do nas.

– Należy kupić tabletki przeciwbiegunkowe i stosować je według wskazań lekarza.

– Jeśli pacjent ma stomię, powinien każdego dnia zabierać ze sobą zapasowy sprzęt stomijny.

– Jeśli chory odczuwa ból lub dyskomfort w odbycie, leki przeciwbólowe mogą pomóc. Mogą to być tabletki lub żele/kremy, które należy nakładać na skórę wokół odbytu.

REAKCJA SKÓRNA

Obecnie rzadko:
Skóra wokół odbytu lub pośladków zaczyna czerwienić się lub ciemnieć około 10 dni po rozpoczęciu radioterapii. Może stać się sucha i swędząca. Po zniknięciu zaczerwienienia lub ciemniejszych plam na skórze u niektórych osób mogą pozostać przebarwienia (brązowe lub ciemniejsze zabarwienie), a obszary te będą bardziej wrażliwe na światło słoneczne niż wcześniej.

Co zrobić, by złagodzić reakcję skórną:

– Przed zabiegiem pielęgniarka wyjaśni, co może się stać ze skórą i jak o nią dbać.

– Przed rozpoczęciem leczenia należy stosować krem ochronny dwa razy dziennie, zgodnie z zaleceniami pielęgniarek.

Inne skutki uboczne radioterapii występują obecnie rzadziej.

PROBLEMY Z PĘCHERZEM

Pęcherz moczowy również zostanie objęty obszarem zabiegowym (ponieważ znajduje się bardzo blisko odbytu), co może spowodować następujące skutki uboczne:

– Ból/pieczenie przy oddawaniu moczu (podczas oddawania moczu);

– Częstsze oddawanie moczu;

– Potrzeba szybkiego skorzystania z toalety (pilność).

Jak złagodzić skutki uboczne dotyczące pęcherza?

– Należy unikać napojów, które mogą podrażniać pęcherz, takich jak: kawa, alkohol i większość zagęszczonych soków owocowych. Picie soku żurawinowego może pomóc w przypadku podrażnienia pęcherza. Warto jednak pamiętać, że sok żurawinowy może kolidować z niektórymi lekami lub powodować problemy z ich przyjmowaniem.

– Jeśli pacjent odczuwa pieczenie podczas oddawania moczu, powinien poinformować o tym lekarza lub pielęgniarkę. Możliwe, że to infekcja dróg moczowych i konieczne będzie włączenie antybiotyku

BÓL PLECÓW

Pacjent może odczuwać ból w dolnej części pleców lub pośladkach. Czasami ból może promieniować w dół tylnej części nóg.Zazwyczaj ból ten jest łagodny i nie wymaga leczenia. W rzadkich przypadkach może być konieczne zastosowanie leków przeciwbólowych i/lub niewielka modyfikacja radioterapii (zostanie to z chorym omówione i nie powinno mieć wpływu na skuteczność leczenia).